Tin Khoa học - Công nghệ trong nước

Miền Bắc Việt Nam cùng với Tây Nam Trung Quốc là nơi gìn giữ nhiều loài thực vật cổ cho vùng Đông Á

.

Một nghiên cứu vừa công bố của 45 nhà khoa học quốc tế từ 9 quốc gia (trong đó có các nhà khoa học thuộc Viện Sinh thái học Miền Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đã mô hình hóa và so sánh bản đồ phân bố và đa dạng của 433 loài thuộc 133 chi thực vật cổ từ kỷ Paleogene-Neogene (cách đây khoảng 2,58 – 66 triệu năm) hay sớm hơn (kỷ Cretaceous – cách đây khoảng 145–66 triệu năm) cho đến ngày nay. Nhiều chi là đặc hữu cho vùng Đông Á,  vốn có phân bố rộng rãi trên bắc bán cầu từ cả trăm triệu năm trước, nhưng đã thu hẹp đáng kể diện tích phân bố, nhất là ở giai đoạn Cực đại băng hà cuối cùng (Last Glacial Maximum) cách đây khoảng 20 – 26,5 ngàn năm. Một số chi khác vẫn còn có phân bố ở châu Âu và Bắc Mỹ. Nghiên cứu cho thấy khí hậu ẩm á nhiệt đới và ôn đới ấm là điều kiện sinh thái cho hầu hết các loài này sinh sống – điều mà trước đây chúng ta chưa biết rõ.

Dựa trên các ghi nhận mẫu vật hóa thạch và còn sống, các nhà khoa học đã áp dụng mô hình ổ sinh thái và chồng ghép bản đồ để chứng minh rằng, sự phân bố và đa dạng của các loài thực vật cổ tương ứng với các vùng trú ẩn của chúng (climate refugia – tức các khu vực cư trú có điều kiện khí hậu ổn định giúp các giống loài sống sót qua thời gian).

Điều kiện khí hậu (không bị băng hà che phủ như châu Âu và Bắc Mỹ) cùng với sự đa dạng về địa hình ở Đông Á đã đóng vai trò quan trọng giúp các loài này vượt qua giai đoạn Cực đại băng hà cuối cùng (Last Glacial Maximum) cách đây khoảng 20 – 26,5 ngàn năm, và tồn tại cùng với các hệ sinh thái rừng của chúng cho đến ngày nay.

Các khu vực rừng núi thuộc Tây Nam Trung Quốc, miền Bắc Việt Nam (nhất là các dãy núi Hoàng Liên Sơn, Tây Côn Lĩnh, Con Voi và tỉnh Cao Bằng) và một số nơi ở Trung Quốc giáp giới với Việt Nam (thuộc các tỉnh Quảng Tây, Quảng Đông và Hồ Nam) được kết luận là các vùng trú ẩn ổn định cho các chi thực vật cổ đặc hữu, và do đó các khu vực này hiện đang lưu giữ nhiều nhất các loài thực vật cổ.

Mô hình nghiên cứu cũng dự báo đến năm 2070, diện tích phân bố nói chung của các loài thực vật cổ có thể sẽ mở rộng, nhưng các diện tích rừng có nhiều loài thực vật cổ nhất sẽ bị giảm đi. Diện tích phân bố các chi thực vật cổ đặc hữu cũng sẽ bị suy giảm. Các khu vực rừng núi vùng Tây Nam Trung Quốc và miền Bắc của Việt Nam (nhất là khu vực biên giới) sẽ tiếp tục là các vùng trú ẩn ổn định lâu dài cho các loài thực vật cổ. Ngay cả đối với các chi thực vật cổ vốn có vùng phân bố rộng ra ngoài khu vực Đông Á, thì các khu vực Đông Nam tỉnh Vân Nam (Trung Quốc, giáp biên giới Việt Nam) và dãy Hoàng Liên Sơn sẽ những những vùng trú ẩn lâu dài và quan trọng nhất trong tương lai.

Đáng lưu ý, có đến khoảng 73 – 80% diện tích các vùng trú ẩn của các loài thực vật cổ đang nằm ngoài hệ thống các khu bảo tồn hiện có. Do đó, để duy trì sự đa dạng di truyền, bảo đảm cho chúng tồn tại lâu dài, cần gấp rút thành lập thêm các khu bảo tồn ở các khu vực miền núi trong vùng đồng bằng Tứ Xuyên và vùng Đông Nam đến phía Bắc tỉnh Vân Nam ở Trung Quốc, cũng như vùng Hoàng Liên Sơn và các tỉnh biên giới phía Bắc của Việt Nam.

Nghiên cứu này được công bố trên tạp chí Nature Communications, cuối tháng 10/2018 (https://www.nature.com/articles/s41467-018-06837-3).

Truong 141955-Hồng quang-rhodoleia championii

Ảnh minh họa: Chi Hồng quang (đặc hữu vùng Đông Á) từng có phân bố ở Đức từ kỷ Cretaceous (Phấn trắng).

Tin và Ảnh: Lưu Hồng Trường, Viện Sinh thái học miền Nam

Bản quyền thuộc về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Địa chỉ: 18 Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội. Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Khi phát hành lại thông tin trên Website cần ghi rõ nguồn: "Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam".